Państwo „500+”

Polityka prorodzinna: Szwecja i Wielka Brytania

Karolina Olejak | 04-05-2016 17:06:28 | zajmie Ci przeczytanie tego artykułu
Polityka prorodzinna: Szwecja i Wielka Brytania
www.flickr.com/photos/ben_grey

To, że polityka prorodzinna powinna być kompleksowa, nie podlega dyskusji. Żeby jednak była skuteczna, musimy zdecydować, w którym kierunku chcemy podążać, a wyjścia mamy dwa. Albo zainwestujemy w kolektywną infrastrukturę opiekuńczo-wychowawczą, ściśle dedykowane świadczenia finansowe wraz z rozwiązaniami ,,soft’’ (m.in. związanymi z dostępnością służby zdrowia, tak jak przewiduje model francuski) albo skupimy się na zabezpieczeniu finansowym rodziny jako pojedynczej, indywidualnej komórki życia społecznego, w którym w ramach świadczeń to rodzice decydują na co konkretnie przeznaczą pieniądze (jako przykład posłużyć nam mogą Szwecja i Wielka Brytania).

Permanentne świadczenia finansowe

21 europejskich krajów w ciągu ostatnich dwóch dekad zdecydowało się na wypłacanie stałych świadczeń rodzinnych bez testu dochodowego. Ich wysokość waha się od ok. 90 do 150 euro miesięcznie, tak więc polski program 500+ utrzymuje się mniej więcej w połowie tej stawki. Permanentne świadczenie finansowe to jednak dopiero początek drogi do kompleksowej polityki prorodzinnej, która z założenia powinna być połączeniem działań z zakresu rożnych polityk publicznych.

Ulgi podatkowe

Comiesięczna wypłata gotówki to nie jedyne rozwiązanie praktykowane w większości krajów Europy. Obecnie w Polsce każda rodzina z jednym dzieckiem, której dochód nie przekracza 112 tysięcy złotych rocznie, może skorzystać z ulgi podatkowej wynoszącej skali roku 1112,04 złotych, przy drugim dziecku ta suma jest podwojona, przy trzecim i kolejnym wzrasta o  2 tysiące złotych. Ponadto istnieje możliwość odliczenia tej sumy nie tylko od podatku, ale również od zapłaconej składki zdrowotnej.

Podobnymi ulgami podatkowymi można jednak w znaczący sposób realizować inne zadania. Przykładem tego może być Szwecja, która zdecydowała się na wprowadzenie ulg dedykowanych związanych z konkretnymi potrzebami rodzin. Jedną z nich jest możliwość odliczenia od podatku kosztu pracy opiekunki. Dzięki temu realizujemy dwa zadania: podstawowe, którym jest ekonomiczne wsparcie rodziny, i drugie w postaci stabilizacji rynku pracy opiekunek i opiekunów, których zatrudnienie musi być sformalizowane i opierać się na umowie o pracę dającej podstawę do zrealizowania odpisu podatkowego. Dzięki temu m. in. w Szwecji i w Wielkiej Brytanii mamy ogólnokrajowe organizacje zrzeszające opiekunów i dbające o interes tej grupy, np. poprzez liberalizację i ułatwienia w prawie związanym z zakładaniem jednoosobowej działalności gospodarczej w zakresie opiekuńczo-wychowawczym.

Drugim przykładem jest ulga wprowadzona przez rząd w Wielkiej Brytanii, związana z kosztami edukacyjnymi obejmującymi podręczniki, pomoce edukacyjne czy zajęcia pozalekcyjne. Takie rozwiązanie zapewnia wsparcie na każdym etapie wychowania dziecka, nie tylko w jego początkowej fazie. Staje się również kluczowym elementem w dyskusji o wyrównywaniu szans dzieci w dostępie do dodatkowej edukacji czy pomocy naukowych. Dzięki możliwości wykonania takiego odpisu również rodzice z mniej zamożnych rodzin mogą pozwolić sobie na udział ich dzieci w dodatkowych zajęciach lub uzupełniający podręcznik czy zestaw ćwiczeń.

Ubezpieczenia rodzinne

Tu szczególnie ważnym elementem jest zabezpieczenie sytuacji kobiet, którym nie przysługuje urlop macierzyński ze względu na rodzaj umowy o pracę lub jej zupełny brak. Wielka Brytania poradziła sobie z tym problemem wprowadzając ,,half-rate child dependant allowance’’, czyli świadczenie w wysokości 24 euro tygodniowo. Rodzi to jednak problem weryfikacji statusu zatrudnienia kobiety. W odpowiedzi na to powstał szwedzki system, na bazie którego zrównano świadczenie wypłacane podczas urlopu macierzyńskiego wszystkich kobiet do 20 euro dziennie.

Co z emeryturą?

Skutkiem braku całościowego spojrzenia na sytuację kobiety, która godzi prace zawodową z posiadaniem dzieci, jest ograniczenie się do zabezpieczenia ekonomicznego w pierwszych latach po urodzeniu dziecka, czyli do kwestii związanych z płatnym urlopem macierzyńskim. Tymczasem znacznie większe wyzwanie stanowi ochrona polegająca na uwzględnieniu czasu poświęconego na opiekę nad dziećmi w systemie emerytalnym, który obecnie w sposób fundamentalny dyskryminuje kobiety decydujące się na liczne potomstwo i rezygnujące z pracy zawodowej na rzecz opieki nad nim.

Podstawą polityki prorodzinnej opierającej się na promowaniu modelu 2+2 i więcej jest ochrona polegająca na wprowadzeniu systemowego wliczania czasu poświęconego na opiekę nad dziećmi do podstawy emerytury matki.

Szwecja poradziła sobie z tym wyzwaniem, wprowadzając trzy alternatywne sposoby zabezpieczeń emerytalnych z budżetu państwa:

1. Składki emerytalna odprowadzana jest od kwoty wynagrodzenia uzyskiwanego przed rozpoczęciem opieki – rozwiązanie proponowane kobietom, które przed zajściem w ciążę zatrudnione były na pełnoetatową umowę o pracę.

2. Dla kobiet, które w momencie zajścia w ciążę uzyskiwały niski dochód lub nie podejmowały pracy zawodowej z powodu kontynuowania edukacji na uczelni wyższej, podstawą obliczenia wysokości składki jest 75% średniego krajowego wynagrodzenia.

3. To alternatywa dla kobiet, które w pełni nie rezygnują z prowadzenia działalności zawodowej i kontynuują ją w mniejszym wymiarze czasowym (np. ¼ etatu). Konto emerytalne zostaje zasilone jednorazowo dodatkową kwotą bazową.

Niezależnie od tego, w którym kierunku pójdziemy, warto skupić się na sytuacji rodziny we wszystkich etapach rozwoju dziecka. Zaczynając od zapewnienia bezpieczeństwa i opieki medycznej w trakcie ciąży, przez uregulowanie sytuacji po urodzeniu  dziecka, nie tylko poprzez urlop macierzyński, ale również przez możliwość odprowadzania składek emerytalnych w okresie opieki nad małym dzieckiem, kończąc na zapewnieniu wsparcia również na etapie szkolnym, poprzez ulgi podatkowe w zakresie świadczeń edukacyjnych czy przez kwestię szkolnych obiadów. Tylko w takim wypadku polityka prorodzinna spełni swoje podstawowe zadanie, czyli zapewni poczucie bezpieczeństwa ekonomicznego i komfort rodzinie, która staje przed decyzją o posiadaniu potomstwa. I to więcej niż jednego dziecka.

Podziel się artykułem:

Karolina Olejak
Szefowa warszawskiego kolegium redakcyjnego jagielloński24.

Napisaliśmy już 1896 tekstów

Robimy to dla Ciebie, zupełnie za darmo. Nie blokujemy treści, nie zakrywamy portalu banerami. Sami tego nie lubimy. Zamiast sprzedawać Twoje kliknięcia, stawiamy sprawę jasno: Potrzebujemy Twojego wsparcia, by utrzymać portal. Liczymy na Ciebie.

INNA KWOTA

Błędem założycielskim strefy euro było pozbawienie państw członkowskich własnych walut. Tego błędu nie daje się w żaden dostępny sposób zrekompensować.

Kawalec: Z euro nie dogonimy Zachodu [1. część wywiadu]

Kawalec: Z euro nie dogonimy Zachodu [1. część wywiadu]

Piotr Trudnowski

Po 1989 roku i „końcu historii” wydawało się, że „patriotyzm krwi” nie będzie już potrzebny. Geopolityka zweryfikowała te idealistyczne założenia.

Rewolucja Macierewicza. Za państwo trzeba czasami umrzeć

Rewolucja Macierewicza. Za państwo trzeba czasami umrzeć

Piotr Kaszczyszyn

Tadeusz Tański był inżynierem światowego formatu. Jego projektu samochodu składanego jednym kluczem prawdopodobnie nikt później nie powtórzył.

Tadeusz Tański. Zapomniany geniusz motoryzacji

Tadeusz Tański. Zapomniany geniusz motoryzacji

Tomasz Turejko
Następny artykuł:

Tron czy ołtarz?

Tron czy ołtarz?