Czy uda się uratować unię energetyczną?

Jerzy Dudek | 22-02-2016 14:50:44 | zajmie Ci przeczytanie tego artykułu
Czy uda się uratować unię energetyczną?
flickr.com

16 lutego Komisja Europejska przedstawiła zestaw propozycji kluczowych dla realizacji Unii energetycznej w wymiarze dotyczącym bezpieczeństwa energetycznego. Tym samym, po letnim pakiecie skoncentrowanym na dekarbonizacji i efektywności energetycznej, przyszedł czas na propozycje, których wielkim orędownikiem od dawna jest Polska oraz, szerzej, region Europy Środkowo-Wschodniej.

SoS, IGA, LNG, Heating & Cooling

Komisja opublikowała dwie propozycje legislacyjne: nowelizację rozporządzenia 994/2010, dotyczącego bezpieczeństwa dostaw gazu ziemnego  (tzw. rozporządzenie SoS) oraz nowelizację decyzji 994/2012, poświęconą umowom międzyrządowym w dziedzinie energii między państwami członkowskimi a państwami trzecimi (tzw. decyzja IGA). Warto dodać, że jednocześnie Komisja przygotowała dwie strategie – pierwsza dotyczy skroplonego gazu ziemnego (LNG) i magazynowania gazu, a druga efektywności energetycznej systemów ogrzewania i chłodzenia, wykorzystywanych w budynkach oraz w przemyśle.

Nowe rozporządzenie SoS

Nowe rozporządzenie SoS ma za zadanie usprawnić działanie instrumentów zapobiegających ewentualnym problemom w dostawach gazu. Przeprowadzone na poziomie wspólnotowym w 2014 roku testy wykazały bowiem szereg słabości w tym zakresie. Spośród nich warto wymienić: po pierwsze, niewystarczające uwzględnianie w planach krajowych bezpieczeństwa energetycznego sąsiadujących krajów; po drugie, niewłaściwe szacowanie ryzyk spowodowane brakiem odpowiednich informacji zawartych w komercyjnych kontraktach; po trzecie, kwestie techniczne wynikające z braku rewersów lub niedostatecznego chronienia infrastruktury przed przejęciami własnościowymi lub cyberatakami; po czwarte wreszcie, zbyt wąski zakres stosowania dotychczasowego rozporządzenia.

W rezultacie Komisja proponuje, aby: (1) planowanie na wypadek sytuacji kryzysowej odbywało się na poziomie regionalnym, a nie jedynie krajowym (Polska tworzyłaby region razem z Niemcami, Czechami i Słowacją) (2) wprowadzić zasadę solidarności, zgodnie z którą wrażliwi odbiorcy (gospodarstwa domowe oraz podstawowe funkcje publiczne) w państwie dotkniętym kryzysem energetycznym muszą otrzymać wsparcie na zasadzie pierwszeństwa ze strony państw sąsiadujących, czyli w praktyce przed ich własnymi nie-wrażliwymi odbiorcami; (3) gazowe kontrakty komercyjne podlegały kontroli ex post; (4) zwiększyć obowiązki spoczywające na państwach członkowskich w zakresie infrastruktury gazowej oraz (5) poszerzyć stosowanie rozporządzenia o kraje Wspólnoty Energetycznej (kraje bałkańskie, Mołdawia oraz Ukraina).

Nowa decyzja IGA

Zadaniem nowej propozycji decyzji IGA ma być wzmocnienie ochrony wewnętrznego rynku energii przed naruszeniami prawa unijnego, które mogłyby się znaleźć w umowach zawieranych przez państwo członkowskie z państwem trzecim (np. Rosją). Po sprawdzeniu 124 międzyrządowych umów energetycznych, Komisja uznała 17 z nich za niezgodne z prawem UE. Naruszenia dotyczą głównie trzeciego pakietu energetycznego (np. rozdziału własnościowego, prawa dostępu innych podmiotów do infrastruktury, konkurencyjnego ustalania taryf), prawa konkurencji (np. ograniczania terytorialne dla obrotu surowcem oraz klauzule pośrednio mające taki efekt) oraz prawa zamówień publicznych (bezpośrednie przyznawanie realizacji projektów wybranym podmiotom). Jednocześnie, problematyczne przepisy z różnych powodów są trudne do modyfikacji i w efekcie żadne ze zidentyfikowanych naruszeń nie zostało usunięte.

Z tego powodu Komisja proponuje, aby: (1) umowy międzyrządowe podlegały kontroli Komisji przed ich podpisaniem przez państwo członkowskie (mechanizm ex ante zamiast obecnie obowiązującego ex post); (2) państwa członkowskie miały obowiązek wzięcia pod uwagę zaleceń Komisji; (3) podobnej kontroli podlegały memoranda of understanding, listy intencyjne lub deklaracje polityczne, czyli niewiążące prawnie instrumenty, które jednak mają efekt podobny do umów międzyrządowych.

Kolejna próba europeizacji

Oceniając propozycje Komisji warto zauważyć, że powtarza ona w większości swoje wcześniejsze pomysły sprzed kilku lat, gdy przygotowywano regulacje obowiązujące obecnie. Zarówno wtedy, jak i teraz Komisja, reprezentując interes unijny, jest sojusznikiem Polski. Kilka lat temu opór sporej liczby państw członkowskich spowodował brak dostatecznego poparcia w Radzie i mocne osłabienie instrumentów proponowanych przez Komisję. Czy sytuacja w 2016 jest pod tym względem lepsza niż w 2009 czy 2011? Na pewno, zrozumienie dla postulatów bezpieczeństwa energetycznego w Europie jest większe niż kilka lat temu. Z drugiej jednak strony, interesy państw w dużym stopniu pozostały te same. Dlatego kluczem do obronienia pomysłów Komisji zgodnych z interesem Polski będzie umiejętne skonstruowanie w Radzie porozumień wiązanych (package deals − uzyskanie poparcia w zamian za poparcie/ustępstwo w innej kwestii), tak aby można było uzbierać kwalifikowaną większość. Szczęśliwie, podobnie jak na Komisja, w procesie legislacyjnym Polska może liczyć na poparcie Parlamentu Europejskiego, choć i tam na pewno dojdzie do mocnego starcia różnych interesów.

Wprawdzie interes Unii reprezentowany przez Komisję jest zbieżny z interesem polskim, ale taki sojusz ma jednak również swoje granice. Jak na razie wiemy, że w milczeniu dokonano pochówku idei jakiejkolwiek formy zagregowanych zakupów gazu na poziomie unijnym, co jednak było dla niektórych jasne już co najmniej od jesieni zeszłego roku. Zakupy pozostaną jak do tej pory kwestią dobrowolną i bezwarunkowo obwarowaną przepisami prawa konkurencji, w szczególności zakazem porozumień horyzontalnych. Nie oznacza to jednak, że Polska powinna rezygnować ze wskrzeszenia tego pomysłu, co najmniej w celach przetargowych, choć nie należy mieć większych złudzeń co do możliwości przeprowadzenia tego pomysłu.

Dodatkowo, Warszawa powinna podjąć próbę wpisania w prawo wtórne unijnych kryteriów oceny dla bezpieczeństwa dostaw w Unii, nawet jeśli miałoby to mieć tylko formę z pozoru mało znaczących punktów w preambułach do nowelizowanych instrumentów prawnych. W takim myśleniu Polska na pewno miałaby sojusznika w Komisji Europejskiej. Fakt dodania odwołań do wytycznych przyjętych w różnych strategiach unijnych nadałby bowiem większego znaczenia traktatowemu pojęciu bezpieczeństwa dostaw (Artykuł 194 TFUE) i w konsekwencji wzmocnił siłę argumentów prawnych przeciwko pomysłom sprzecznym ze wspólnotowym bezpieczeństwem energetycznym (jak chociażby Nord Stream 2). Generalnie rzecz ujmując, Polska powinna wybierać drogę zabezpieczania swojego interesu poprzez wpisywanie w prawo unijne elementów, które pozwalałyby na strategiczne używanie prawa unijnego i w dalszej konsekwencji ewentualnie Trybunału Sprawiedliwości, aby realizować swoje polityczne interesy. Wtedy nawet przy braku politycznej woli państw członkowskich do rozwiązania sporów np. z zakresu bezpieczeństwa energetycznego, otwarta pozostałaby droga prawna, która zresztą sama w sobie jest bardzo mocnym argumentem politycznym.

Losy zimowego pakietu są kluczowe dla Polski. Jeżeli najważniejsze propozycje Komisji nie zyskają akceptacji, to z perspektywy Polski idea Unii energetycznej traci jakikolwiek sens.

Tekst pierwotnie został opublikowany na stronie Centrum Analiz Klubu Jagiellońskiego.

Podziel się artykułem:

Jerzy Dudek
Ekspert CA KJ w zakresie energetyki. Prawnik i politolog. Absolwent Uniwersytetu Warszawskiego oraz Uniwersytetu Cambridge. Związany z prestiżową Florence School of Regulation

Napisaliśmy już 2054 tekstów

Robimy to dla Ciebie, zupełnie za darmo. Nie blokujemy treści, nie zakrywamy portalu banerami. Sami tego nie lubimy. Zamiast sprzedawać Twoje kliknięcia, stawiamy sprawę jasno: Potrzebujemy Twojego wsparcia, by utrzymać portal. Liczymy na Ciebie.

INNA KWOTA

Pewną formą kompromisu jest postulowany na forum europejskim pomysł finansowania agencji w formie rozproszonych składek płaconych przez uczestników rynku.

Tyrani, bez których nie możemy się obejść. Czy Polska potrzebuje narodowej agencji ratingowej?

Tyrani, bez których nie możemy się obejść. Czy Polska potrzebuje narodowej agencji ratingowej?

Mateusz Mazur

Biorąc pod uwagę wnioski raportu, rozbudowę niemieckiej armii i presję dyplomatyczną ze strony Berlina uspokojenie Niemiec wydaje się być w interesie Polski.

Powrót mocarstwowych ambicji? Niemieckie wizje przyszłości Europy

Powrót mocarstwowych ambicji? Niemieckie wizje przyszłości Europy

Michał Kuź

Mieszkanie Plus może stać się projektem flagowym na drugą połowę rządów PiS, tak jak przez pierwsze dwa lata na sztandarach noszone było 500 Plus.

„Polska poniżej średniej” Nowa wspólnota polityczna według PiS

„Polska poniżej średniej” Nowa wspólnota polityczna według PiS

Piotr Kaszczyszyn
Następny artykuł:

#5 Horyzont Wyszehradzki

#5 Horyzont Wyszehradzki